PANYA SOCIETY
สรุปเนื้อหาความน่าจะเป็น คณิตศาสตร์ ม.ปลาย สรุปสูตร + แนวข้อสอบ A-Level
เขียนโดย ทีมวิชาการ panya society · เผยแพร่เมื่อ 10 พฤศจิกายน 2569 · ปรับปรุงล่าสุด 10 พฤศจิกายน 2569
สรุปภาพรวม
ความน่าจะเป็น (Probability) เป็นเนื้อหาคณิตศาสตร์ ม.ปลาย ที่ศึกษาเกี่ยวกับการวัดโอกาสที่เหตุการณ์หนึ่งจะเกิดขึ้น โดยแสดงเป็นจำนวนจริงตั้งแต่ 0 ถึง 1 โดยมีสูตรสำคัญ ได้แก่ P(E) = n(E)/n(S), P(E′) = 1 − P(E), P(A ∪ B) = P(A) + P(B) − P(A ∩ B) และ P(A | B) = P(A ∩ B)/P(B) ซึ่งใช้วิเคราะห์ปริภูมิตัวอย่าง เหตุการณ์ กฎการบวก ความน่าจะเป็นแบบมีเงื่อนไข และเหตุการณ์ที่เป็นอิสระต่อกัน (P(A ∩ B) = P(A)P(B)) เนื้อหานี้ต้องอาศัยหลักการนับเบื้องต้นในการหา n(E) และ n(S) และเป็นเนื้อหาที่พบบ่อยในข้อสอบ A-Level คณิตศาสตร์
สรุปสูตรและเนื้อหาสำคัญ
บทความน่าจะเป็น
1. การทดลองสุ่ม
การทดลองสุ่ม คือ การทดลองที่รู้ผลลัพธ์อาจจะเป็นอะไรได้บ้าง แต่ไม่รู้แน่นอนว่าแต่ละครั้งที่ทดลองจะได้ผลลัพธ์เป็นอย่างไร เช่น การทอยลูกเต๋าหนึ่งลูกหนึ่งครั้ง แต้มบนหน้าลูกเต๋าที่อาจจะเป็นได้คือ 1,2,3,4,5,6 แต่บอกไม่ได้แน่นอนว่าแต้มที่จะได้เป็นอะไร
ปริภูมิตัวอย่าง คือ เซตของผลลัพธ์ที่อาจจะเป็นไปได้ทั้งหมดของการทดลองสุ่ม นิยมเขียนแทนด้วย S
เหตุการณ์ คือ เซตของผลลัพธ์ที่เราสนใจจากการทดลองสุ่ม นิยมเขียนแทนด้วย E ดังนั้นจะสังเกตได้ว่า เหตุการณ์จะเป็นสับเซตของปริภูมิตัวอย่างเสมอ
2. ความน่าจะเป็น
ต่อเนื่องจากการทดลองสุ่มและเหตุการณ์ ให้ S เป็นปริภูมิตัวอย่างที่เป็นเซตจำกัด และสมาชิกทุกตัวของ S มีโอกาสเกิดขึ้นเท่าๆกัน และ E เป็นเหตุการณ์ที่เป็นสับเซตของ S
ความน่าจะเป็นของเหตุการณ์ E เขียนแทนด้วย P(E) โดย
สมบัติของความน่าจะเป็น
- 0 ≤ P(A) ≤ 1 หรือ ความน่าจะเป็นจะมีค่าระหว่าง 0 ถึง 1
- P(S) = 1
- P(∅) = 0
- P(A∪B) = P(A) + P(B) – P(A∩B)
- P(A’) = 1 – P(A)
- P(A-B) = P(A) – P(A∩B)
ตัวอย่าง ในการโยนเหรียญ 2 ครั้ง จงหาความน่าจะเป็นของเหตุการณ์ที่เหรียญออกหัวอย่างน้อย 1 ครั้ง
วิธีทำ
- ให้ H แทนเหรียญออกหัว
- T แทนเหรียญออกก้อย
- E คือ เหตุการณ์ที่ออกหัวอย่างน้อย 1 ครั้ง
ดังนั้น
- S = {HH, HT, TH, TT}
- E = {HH, HT, TH}
- P(E) = n(E)⁄n(S) = 3⁄4
ตัวอย่าง ในกล่องใบหนึ่งมีสลากหมายเลข 1 ถึง 9 อยู่หมายเลขละ 1 ใบ สุ่มหยิบสลากขึ้นมา 2 ใบ พร้อมๆกัน จงหาความน่าจะเป็นของเหตุการณ์ที่ผลรวมของหมายเลขที่หยิบได้เป็น 9
วิธีทำ
- S = เหตุการณ์ทั้งหมดที่เป็นไปได้ในการหยิบสลาก 2 ใบขึ้นมาพร้อมกัน
- S = {(1,2), (1,3), (1,4), (1,5), (1,6), (1,7), (1,8), (1,9), (2,3), (2,4), (2,5), (2,6), (2,7), (2,8), (2,9), (3,4), (3,5), (3,6), (3,7), (3,8), (3,9), (4,5), (4,6), (4,7), (4,8), (4,9), (5,6), (5,7), (5,8), (5,9), (6,7), (6,8), (6,9), (7,8), (7,9), (8,9)}
- E คือ เหตุการณ์ที่ผลลัพธ์รวมกันได้ 9
ดังนั้น
- E = {(1,8), (2,7), (3,6), (4,5)}
- P(E) = n(E)⁄n(S) = 4⁄36
ตัวอย่างโจทย์ บทความน่าจะเป็น
ตัวอย่างโจทย์ การทดลองสุ่ม
ในการโยนเหรียญ 2 ครั้ง ถ้าผลลัพธ์ที่สนใจ คือ หน้าของแต่ละเหรียญ จงหาปริภูมิตัวอย่าง และเหตุการณ์ที่เหรียญออกหัวอย่างน้อย 1 ครั้ง
วิธีทำ
- ให้ H แทนเหรียญออกหัว
- T แทนเหรียญออกก้อย
- E คือ เหตุการณ์ที่ออกหัวอย่างน้อย 1 ครั้ง
ตอบ S = {HH, HT, TH, TT}, E = {HH, HT, TH}
ตัวอย่างโจทย์ ความน่าจะเป็น
ในการโยนเหรียญ 2 ครั้ง จงหาความน่าจะเป็นของเหตุการณ์ที่เหรียญออกหัวอย่างน้อย 1 ครั้ง
วิธีทำ
ให้ H แทนเหรียญออกหัว
T แทนเหรียญออกก้อย
E คือ เหตุการณ์ที่ออกหัวอย่างน้อย 1 ครั้ง
S = {HH, HT, TH, TT}
E = {HH, HT, TH}
P(E) = n(E)⁄n(S) = 3⁄4
ตอบ ความน่าจะเป็นของเหตุการณ์ที่เหรียญออกหัวอย่างน้อย 1 ครั้ง คือ 3⁄4
ตัวอย่างโจทย์ ความน่าจะเป็น
ในกล่องใบหนึ่งมีสลากหมายเลข 1 ถึง 9 อยู่หมายเลขละ 1 ใบ สุ่มหยิบสลากขึ้นมา 2 ใบ พร้อมๆกัน จงหาความน่าจะเป็นของเหตุการณ์ที่ผลรวมของหมายเลขที่หยิบได้เป็น 9
วิธีทำ
- S = เหตุการณ์ทั้งหมดที่เป็นไปได้ในการหยิบสลาก 2 ใบขึ้นมาพร้อมกัน
- S = {(1,2), (1,3), (1,4), (1,5), (1,6), (1,7), (1,8), (1,9), (2,3), (2,4), (2,5), (2,6), (2,7), (2,8), (2,9), (3,4), (3,5), (3,6), (3,7), (3,8), (3,9), (4,5), (4,6), (4,7), (4,8), (4,9), (5,6), (5,7), (5,8), (5,9), (6,7), (6,8), (6,9), (7,8), (7,9), (8,9)}
- E คือ เหตุการณ์ที่ผลลัพธ์รวมกันได้ 9
ดังนั้น
- E = {(1,8), (2,7), (3,6), (4,5)}
- P(E) = n(E)⁄n(S) = 4⁄36 = 1⁄9
ตอบ ความน่าจะเป็นของเหตุการณ์ที่ผลรวมของหมายเลขที่หยิบได้เป็น 9 คือ 1⁄9
วิเคราะห์แนวข้อสอบ A-Level คณิตศาสตร์
บทความน่าจะเป็น
สถิติการออกข้อสอบ A-Level ย้อนหลัง
| บท | A-Level 67 | A-Level 68 | A-Level 69 |
| เซต | 1 | 2 | 1 |
| ตรรกศาสตร์ | 2 | 1 | 1 |
| จำนวนจริง | 2 | 2 | 1 |
| ความสัมพันธ์และฟังก์ชัน | 1 | 1 | 3 |
| ฟังก์ชันเอกซ์โพเนนเชียลและฟังก์ชันลอการิทึม | 2 | 1 | 2 |
| เรขาคณิตวิเคราะห์ และภาคตัดกรวย | 2 | 3 | 3 |
| ฟังก์ชันตรีโกณมิติ | 2 | 2 | 2 |
| เมทริกซ์ | 1 | 2 | 1 |
| เวกเตอร์ | 2 | 2 | 2 |
| จำนวนเชิงซ้อน | 2 | 1 | 2 |
| หลักการนับเบื้องต้น | 2 | 2 | 2 |
| ความน่าจะเป็น | 1 | 1 | 1 |
| ลำดับและอนุกรม | 3 | 3 | 2 |
| แคลคูลัสเบื้องต้น | 3 | 3 | 3 |
| สถิต | 2 | 1 | 2 |
| ตัวแปรสุ่มและการแจกแจงความน่าจะเป็น | 2 | 3 | 2 |
จะเห็นว่า บทที่ออกบ่อย ได้แก่
– แคลคูลัสเบื้องต้น
– ลำดับและอนุกรม
– เรขาคณิตวิเคราะห์ และภาคตัดกรวย
– ตัวแปรสุ่มและการแจกแจงความน่าจะเป็น
บทความน่าจะเป็น ถึงจะออกสอบไม่เยอะ แต่เป็นพื้นฐานของบทตัวแปรสุ่มและการแจกแจงความน่าจะเป็นที่ออกสอบบ่อยด้วย อย่าลืมฝึกให้แม่นด้วยนะครับ
ตัวอย่างโจทย์ A-Level ความน่าจะเป็น
ในการทอดลูกเต๋าเที่ยงตรงหนึ่งลูกสองครั้ง ความน่าจะเป็นที่ผลคูณของแต้มที่ขึ้นทั้งสองครั้งเป็นจำนวนเฉพาะ
มีค่าเท่ากับข้อใด
1. 1/36 2. 1/18 3. 1/12 4. 1/6 5. 7/36
วิธีทำ
ทอดลูกเต๋า 1 ลูก 2 ครั้ง ผลลัพธ์แต่ละครั้งมี 6 แบบ
ถ้าแต้มทั้งสองครั้งมากกว่า 1 ผลคูณจะมีตัวประกอบสองตัวที่มากกว่า 1 จึงเป็นจำนวนประกอบ ไม่ใช่จำนวนเฉพาะ
ดังนั้นต้องมีลูกเต๋าลูกหนึ่งขึ้นแต้ม 1 และอีกลูกขึ้นแต้มที่เป็นจำนวนเฉพาะ คือ 2, 3 หรือ 5
แต้ม 1 ไม่ใช่จำนวนเฉพาะ จึงกรณี (1,1) ที่ผลคูณเป็น 1 ไม่นับ
- ครั้งที่ 1 ขึ้น 1 ครั้งที่ 2 ขึ้นจำนวนเฉพาะ: (1,2), (1,3), (1,5) = 3 กรณี
- ครั้งที่ 2 ขึ้น 1 ครั้งที่ 1 ขึ้นจำนวนเฉพาะ: (2,1), (3,1), (5,1) = 3 กรณี
สองกลุ่มไม่ซ้ำกัน
= 6/36 = 1/6
ตอบ ตัวเลือกที่ 4. 1/6
ตัวอย่างโจทย์ A-Level การเรียงสับเปลี่ยน
ในรายการเกมวัดดวง ผู้เข้าแข่งขันต้องเลือกรหัสซึ่งประกอบไปด้วยเลขโดดจำนวน 3 ตัว
(ที่ไม่จำเป็นต้องแตกต่างกัน) มาหนึ่งรหัส หลังจากนั้น พิธีกรให้ข้อมูลว่าผู้เข้าแข่งขันจะได้รับรางวัล
หากรหัสที่เลือกนี้มีเลขโดดที่เป็นจำนวนคี่และมีเลขโดดที่มากกว่า 3 จงหาความน่าจะเป็นที่ผู้เข้าแข่งขัน
จะได้รับรางวัล
1. 0.181 2. 0.188 3. 0.300 4. 0.811 5. 0.819
วิธีทำ
รหัสเป็นเลขโดด 0-9 จำนวน 3 ตัว ซ้ำได้ และขึ้นต้นด้วย 0 ได้ ส่วนคำว่า “มีเลขโดดที่เป็นคี่และมีเลขโดดที่มากกว่า 3” ผมตีความว่ามีเลขคี่อย่างน้อย 1 ตัว และมีเลขที่มากกว่า 3 อย่างน้อย 1 ตัว โดยอาจเป็นเลขตัวเดียวกันได้ เช่น 555
ปริภูมิตัวอย่าง: n(S) = 10³ = 1,000
ให้
- A = รหัสมีเลขคี่อย่างน้อย 1 ตัว (เลขคี่ คือ 1, 3, 5, 7, 9)
- B = รหัสมีเลขที่มากกว่า 3 อย่างน้อย 1 ตัว (เลขที่มากกว่า 3 คือ 4, 5, 6, 7, 8, 9)
หา n(A ∩ B) ด้วยคอมพลีเมนต์
- ไม่มีเลขคี่เลย (ใช้ได้ 0, 2, 4, 6, 8): n(A′) = 5³ = 125
- ไม่มีเลขที่มากกว่า 3 เลย (ใช้ได้ 0, 1, 2, 3): n(B′) = 4³ = 64
- ไม่มีทั้งสองอย่าง (ใช้ได้เฉพาะ 0, 2): n(A′ ∩ B′) = 2³ = 8
n(A ∩ B) = 1,000 − n(A′ ∪ B′)
= 1,000 − (125 + 64 − 8)
= 1,000 − 181 = 819
ความน่าจะเป็น: P = 819/1,000 = 0.819
ตอบ ตัวเลือกที่ 5. 0.819
คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับ
บทความน่าจะเป็น
บทความน่าจะเป็น ออกสอบ A-Level กี่ข้อ?
ตอบ บทความน่าจะเป็น ออกสอบปีละประมาณ 1 ข้อ ครับ
เหตุการณ์ที่ไม่เกิดร่วมกัน กับเหตุการณ์อิสระ ต่างกันอย่างไร?
ตอบ เหตุการณ์ที่ไม่เกิดร่วมกัน คือ เกิดพร้อมกันไม่ได้ P(A ∩ B) = 0 ส่วนเหตุการณ์อิสระ คือ การเกิดของเหตุการณ์หนึ่งไม่กระทบอีกเหตุการณ์ P(A ∩ B) = P(A)P(B) เช่น ทอดเหรียญหนึ่งครั้ง “ขึ้นหัว” กับ “ขึ้นก้อย” ไม่เกิดร่วมกัน (P(A ∩ B) = 0) แต่ไม่อิสระ เพราะ (1/2)(1/2) = 1/4 ≠ 0 ครับ
โจทย์ที่ถามว่า “อย่างน้อย” ควรคิดอย่างไร?
ตอบ ให้ลองใช้คอมพลีเมนต์ก่อน คือ P(อย่างน้อย 1) = 1 − P(ไม่มีเลย) เพราะกรณี “ไม่มีเลย” มักมีกรณีเดียวหรือคำนวณง่ายกว่า เช่น ทอดเหรียญ 3 เหรียญ ได้หัวอย่างน้อย 1 เหรียญ = 1 − 1/8 = 7/8 ครับ
Video ตัวอย่างการสอน
คณิตศาสตร์ A-Level
5:19
3:25
5:35
7:00
8:45
ทีมสอน
ดร.ธรรมนิติ์ พิพัฒน์ศรีสวัสดิ์ (พี่นอต)
- อดีต Senior Software Engineer ที่ Google กว่า 10 ปี
- ได้รับทุนเล่าเรียนหลวงไปศึกษาระดับปริญญาตรีด้าน Electrical and Computer Engineering และ computer science ที่ Carnegie Mellon University ที่ประเทศสหรัฐอเมริกา
- จบปริญญาเอกด้าน Artificial Intelligence (AI) พร้อมรางวัลนักเรียนดีเด่นจาก UCLA
- ผลงานวิจัยด้าน Artificial Intelligence (AI) ของอ.นอตได้รับรางวัลงานวิจัยดีเยี่ยมจากสำนักงานคณะกรรมการวิจัยแห่งชาติในปี 2557
สุปิติ บูรณวัฒนาโชค (พี่แชร์)
- ปัจจุบันทำงานในบริษัท Start-up ด้านเทคโนโลยีหลายแห่ง
- อดีตเหรียญทองฟิสิกส์โอลิมปิก
- ได้รับทุนธนาคารแห่งประเทศไทย ไปศึกษาต่อระดับปริญญาตรีและโท คณะ Electrical and Computer Engineering (วิศวกรรมไฟฟ้าและคอมพิวเตอร์) ที่ Carnegie Mellon University ประเทศสหรัฐอเมริกา โดยจบทั้งสองปริญญาในเวลา 4 ปี
- เคยทำงานที่บริษัท Oracle สหรัฐอเมริกา ซึ่งเป็นบริษัทซอฟต์แวร์ระดับ Top 5 ของโลก
- ผู้ร่วมก่อตั้งเว็บไซต์เด็กดีดอทคอม
ดร.ณัฏฐพล อิสรเสรีรักษ์ (พี่นัท)
- ปริญญาตรี โท เอก คณะวิทยาศาสตร์ จุฬาฯ
- บัณฑิตศึกษาปริญญาโทที่มีผลการเรียนดีเด่น (รางวัล ดร.แถบ นีละนิธิ)
- อาจารย์พิเศษ วิชาเคมี ห้องเรียนพิเศษ gifted โรงเรียนมัธยม
- วิทยากรรับเชิญ เตรียมสอบ O-NET วิชาวิทยาศาสตร์ ม.ต้น ม.ปลาย
- วิทยากรรับเชิญเตรียมสอบ PAT2 และ วิชาสามัญ (เคมี)
จารุกิตติ์ วิทยาปัญญานนท์ (พี่ชาร์ป)
- นิสิตทุนโปรแกรมเกียรตินิยม ปริญญาตรี ครุศาสตรบัณฑิต (เกียรตินิยมอันดับ 1) วิชาเอกภาษาไทยขั้นสูง จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย
- ปริญญาโท ด้านการสอนและการเรียนรู้ MSc Education (Distinction) University of Bristol ประเทศอังกฤษ
- ลำดับที่ 1 สอบแข่งขันรับราชการครูผู้ช่วยวิชาเอกภาษาไทย (ประจวบฯ) ประจำปี พ.ศ.2560
- ผู้เขียนหนังสือเรียนภาษาไทย O-NET ทรูปลูกปัญญา และภาษาไทย วิชาสามัญ veo-online
- วิทยากร โครงการยกระดับผลสัมฤทธิ์ทางการเรียนระดับชาติ (O-NET) วิชาภาษาไทย โรงเรียนต่าง ๆ ในกรุงเทพฯ
- วิทยากร โครงการอบรมเชิงปฏิบัติ การพัฒนาศักยภาพครูและบุคลากรทางการศึกษาด้านการสอนภาษาไทย (การเรียนรู้เชิงรุก Active Learning)
วิษณุ ลือพงศ์พาณิชย์ (พี่ณุณิ)
- ปริญญาตรี ครุศาสตรบัณฑิต จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย สาขาวิชามัธยมศึกษา (มนุษยศาสตร์-สังคมศาสตร์) วิชาเอกสังคมศึกษาขั้นสูง (เกียรตินิยมอันดับ 1)
- ที่ 2 สอบครูผู้ช่วย สนามสอบกรุงเทพมหานคร ปีการศึกษา 2561
- วิทยากรติว O-NET และ 9 วิชาสามัญ โรงเรียนในกรุงเทพมหานคร
- ครูผู้ฝึกซ้อมนักเรียนเข้าแข่งขันความรู้ทางวิชาการ และความเป็นเลิศในรายวิชาสังคมศึกษา ทั้งกฎหมาย รัฐศาสตร์ พุทธศาสนา เศรษฐศาสตร์ และสังคมวิทยา
ตวงรัตน์ แสงโชติ (พี่ตวง)
- กำลังศึกษาปริญญาโท คณะศิลปศาสตร์ สาขาการสอนภาษาอังกฤษ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์
- ปริญญาตรี คณะอักษรศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย (เกียรตินิยมอันดับหนึ่ง)
- พนักงานต้อนรับบนเครื่องบิน สายการบินนานาชาติกว่า 6 ปี
- ติวเตอร์ภาษาอังกฤษประสบการณ์สอนกว่า 10 ปี ที่เชื่อว่าภาษาเป็นทักษะ ใครๆ ก็เก่งได้แค่ฝึกฝนให้ถูกทาง
นพ.จิรภัทร บุนนาค (พี่หมอไอซ์)
- แพทย์เวชปฏิบัติทั่วไปประจำโรงพยาบาลเอกชน
- ปัจจุบันทำงานเกี่ยวกับ HealthTech ในบริษัทเอกชนด้าน IT
- ผู้ก่อตั้งและพัฒนาแอพแจ้งเตือนมลภาวะทางอากาศทาง Line
- อดีตตัวแทนประเทศไทย แข่งขันคณิตศาสตร์โลก International Mathematics Competition 2011 (IMC)
- ปริญญาตรี แพทยศาสตรบัณฑิต มหาวิทยาลัยเชียงใหม่
ดร.พีร์ จารุอำพรพรรณ (พี่พี)
- นักเรียนทุนรัฐบาลไปศึกษาต่อที่ประเทศสหรัฐอเมริกา
- ปริญญาตรีสาขาชีวเคมีจาก University of Pennsylvania
- ปริญญาโท-เอกสาขาชีวเคมีจาก California Institute of Technology
- ปัจจุบันทำหน้าที่เป็นนักวิจัยด้านไวรัสวิทยาและวัคซีน
- ได้รับรางวัลวิทยานิพนธ์จากสภาวิจัยแห่งชาติ
- ได้รับรางวัลผลงานวิจัยจากสภาวิจัยแห่งชาติ
ดร.ภาณุ ตรัยเวช (พี่ปลาทู)
- อาจารย์ภาควิชาวิทยาศาสตร์พื้นพิภพ คณะวิทยาศาสตร์
- ตัวแทนประเทศไทยไปแข่งขันฟิสิกส์โอลิมปิก 3 ปี (1996, 1997, 1998)
- อันดับ 1 ทุนเล่าเรียนหลวงสายวิทยาศาสตร์ปี 2541
- ปริญญาตรีสาขาฟิสิกส์ California Institute of Technology
- ปริญญาโท-เอกสาขาอุตุนิยมวิทยาและสมุทรศาสตร์ University of California, Los Angeles

