PANYA SOCIETY

สรุปเนื้อหาความน่าจะเป็น คณิตศาสตร์ ม.ปลาย สรุปสูตร + แนวข้อสอบ A-Level

เขียนโดย ทีมวิชาการ panya society · เผยแพร่เมื่อ 10 พฤศจิกายน 2569 · ปรับปรุงล่าสุด 10 พฤศจิกายน 2569

สรุปภาพรวม

ความน่าจะเป็น (Probability) เป็นเนื้อหาคณิตศาสตร์ ม.ปลาย ที่ศึกษาเกี่ยวกับการวัดโอกาสที่เหตุการณ์หนึ่งจะเกิดขึ้น โดยแสดงเป็นจำนวนจริงตั้งแต่ 0 ถึง 1 โดยมีสูตรสำคัญ ได้แก่ P(E) = n(E)/n(S), P(E′) = 1 − P(E), P(A ∪ B) = P(A) + P(B) − P(A ∩ B) และ P(A | B) = P(A ∩ B)/P(B) ซึ่งใช้วิเคราะห์ปริภูมิตัวอย่าง เหตุการณ์ กฎการบวก ความน่าจะเป็นแบบมีเงื่อนไข และเหตุการณ์ที่เป็นอิสระต่อกัน (P(A ∩ B) = P(A)P(B)) เนื้อหานี้ต้องอาศัยหลักการนับเบื้องต้นในการหา n(E) และ n(S) และเป็นเนื้อหาที่พบบ่อยในข้อสอบ A-Level คณิตศาสตร์

สรุปสูตรและเนื้อหาสำคัญ
บทความน่าจะเป็น

1. การทดลองสุ่ม

การทดลองสุ่ม คือ การทดลองที่รู้ผลลัพธ์อาจจะเป็นอะไรได้บ้าง แต่ไม่รู้แน่นอนว่าแต่ละครั้งที่ทดลองจะได้ผลลัพธ์เป็นอย่างไร เช่น การทอยลูกเต๋าหนึ่งลูกหนึ่งครั้ง แต้มบนหน้าลูกเต๋าที่อาจจะเป็นได้คือ 1,2,3,4,5,6 แต่บอกไม่ได้แน่นอนว่าแต้มที่จะได้เป็นอะไร

ปริภูมิตัวอย่าง คือ เซตของผลลัพธ์ที่อาจจะเป็นไปได้ทั้งหมดของการทดลองสุ่ม นิยมเขียนแทนด้วย S

เหตุการณ์ คือ เซตของผลลัพธ์ที่เราสนใจจากการทดลองสุ่ม นิยมเขียนแทนด้วย E ดังนั้นจะสังเกตได้ว่า เหตุการณ์จะเป็นสับเซตของปริภูมิตัวอย่างเสมอ

2. ความน่าจะเป็น

ต่อเนื่องจากการทดลองสุ่มและเหตุการณ์ ให้ S เป็นปริภูมิตัวอย่างที่เป็นเซตจำกัด และสมาชิกทุกตัวของ S มีโอกาสเกิดขึ้นเท่าๆกัน และ E เป็นเหตุการณ์ที่เป็นสับเซตของ S

ความน่าจะเป็นของเหตุการณ์ E เขียนแทนด้วย P(E) โดย

สมบัติของความน่าจะเป็น

  1. 0 ≤ P(A) ≤ 1 หรือ ความน่าจะเป็นจะมีค่าระหว่าง 0 ถึง 1
  2. P(S) = 1
  3. P(∅) = 0
  4. P(A∪B) = P(A) + P(B) – P(A∩B)
  5. P(A’) = 1 – P(A)
  6. P(A-B) = P(A) – P(A∩B)

ตัวอย่าง ในการโยนเหรียญ 2 ครั้ง จงหาความน่าจะเป็นของเหตุการณ์ที่เหรียญออกหัวอย่างน้อย 1 ครั้ง
วิธีทำ

  • ให้ H แทนเหรียญออกหัว
  • T แทนเหรียญออกก้อย
  • E คือ เหตุการณ์ที่ออกหัวอย่างน้อย 1 ครั้ง

ดังนั้น

  • S = {HH, HT, TH, TT}
  • E = {HH, HT, TH}
  • P(E) = n(E)⁄n(S) = 3⁄4

ตัวอย่าง ในกล่องใบหนึ่งมีสลากหมายเลข 1 ถึง 9 อยู่หมายเลขละ 1 ใบ สุ่มหยิบสลากขึ้นมา 2 ใบ พร้อมๆกัน จงหาความน่าจะเป็นของเหตุการณ์ที่ผลรวมของหมายเลขที่หยิบได้เป็น 9
วิธีทำ

  • S = เหตุการณ์ทั้งหมดที่เป็นไปได้ในการหยิบสลาก 2 ใบขึ้นมาพร้อมกัน
  • S = {(1,2), (1,3), (1,4), (1,5), (1,6), (1,7), (1,8), (1,9), (2,3), (2,4), (2,5), (2,6), (2,7), (2,8), (2,9), (3,4), (3,5), (3,6), (3,7), (3,8), (3,9), (4,5), (4,6), (4,7), (4,8), (4,9), (5,6), (5,7), (5,8), (5,9), (6,7), (6,8), (6,9), (7,8), (7,9), (8,9)}
  • E คือ เหตุการณ์ที่ผลลัพธ์รวมกันได้ 9

ดังนั้น

  • E = {(1,8), (2,7), (3,6), (4,5)}
  • P(E) = n(E)⁄n(S) = 4⁄36

ตัวอย่างโจทย์ บทความน่าจะเป็น

ตัวอย่างโจทย์ การทดลองสุ่ม
ในการโยนเหรียญ 2 ครั้ง ถ้าผลลัพธ์ที่สนใจ คือ หน้าของแต่ละเหรียญ จงหาปริภูมิตัวอย่าง และเหตุการณ์ที่เหรียญออกหัวอย่างน้อย 1 ครั้ง

วิธีทำ

  • ให้ H แทนเหรียญออกหัว
  • T แทนเหรียญออกก้อย
  • E คือ เหตุการณ์ที่ออกหัวอย่างน้อย 1 ครั้ง

ตอบ S = {HH, HT, TH, TT}, E = {HH, HT, TH}

ตัวอย่างโจทย์ ความน่าจะเป็น
ในการโยนเหรียญ 2 ครั้ง จงหาความน่าจะเป็นของเหตุการณ์ที่เหรียญออกหัวอย่างน้อย 1 ครั้ง

วิธีทำ

ให้ H แทนเหรียญออกหัว
     T แทนเหรียญออกก้อย
     E คือ เหตุการณ์ที่ออกหัวอย่างน้อย 1 ครั้ง

                         S = {HH, HT, TH, TT}

                         E = {HH, HT, TH}

                    P(E) = n(E)⁄n(S) = 3⁄4

ตอบ ความน่าจะเป็นของเหตุการณ์ที่เหรียญออกหัวอย่างน้อย 1 ครั้ง คือ 3⁄4

ตัวอย่างโจทย์ ความน่าจะเป็น
ในกล่องใบหนึ่งมีสลากหมายเลข 1 ถึง 9 อยู่หมายเลขละ 1 ใบ สุ่มหยิบสลากขึ้นมา 2 ใบ พร้อมๆกัน จงหาความน่าจะเป็นของเหตุการณ์ที่ผลรวมของหมายเลขที่หยิบได้เป็น 9

วิธีทำ

  • S = เหตุการณ์ทั้งหมดที่เป็นไปได้ในการหยิบสลาก 2 ใบขึ้นมาพร้อมกัน
  • S = {(1,2), (1,3), (1,4), (1,5), (1,6), (1,7), (1,8), (1,9), (2,3), (2,4), (2,5), (2,6), (2,7), (2,8), (2,9), (3,4), (3,5), (3,6), (3,7), (3,8), (3,9), (4,5), (4,6), (4,7), (4,8), (4,9), (5,6), (5,7), (5,8), (5,9), (6,7), (6,8), (6,9), (7,8), (7,9), (8,9)}
  • E คือ เหตุการณ์ที่ผลลัพธ์รวมกันได้ 9

ดังนั้น

  • E = {(1,8), (2,7), (3,6), (4,5)}
  • P(E) = n(E)⁄n(S) = 4⁄36 = 1⁄9

ตอบ ความน่าจะเป็นของเหตุการณ์ที่ผลรวมของหมายเลขที่หยิบได้เป็น 9 คือ 1⁄9

วิเคราะห์แนวข้อสอบ A-Level คณิตศาสตร์
บทความน่าจะเป็น

สถิติการออกข้อสอบ A-Level ย้อนหลัง

บทA-Level 67A-Level 68A-Level 69
เซต121
ตรรกศาสตร์211
จำนวนจริง221
ความสัมพันธ์และฟังก์ชัน113
ฟังก์ชันเอกซ์โพเนนเชียลและฟังก์ชันลอการิทึม212
เรขาคณิตวิเคราะห์ และภาคตัดกรวย233
ฟังก์ชันตรีโกณมิติ222
เมทริกซ์121
เวกเตอร์222
จำนวนเชิงซ้อน212
หลักการนับเบื้องต้น222
ความน่าจะเป็น111
ลำดับและอนุกรม332
แคลคูลัสเบื้องต้น333
สถิต212
ตัวแปรสุ่มและการแจกแจงความน่าจะเป็น23

2

จะเห็นว่า บทที่ออกบ่อย ได้แก่
– แคลคูลัสเบื้องต้น
– ลำดับและอนุกรม
– เรขาคณิตวิเคราะห์ และภาคตัดกรวย
– ตัวแปรสุ่มและการแจกแจงความน่าจะเป็น

บทความน่าจะเป็น ถึงจะออกสอบไม่เยอะ แต่เป็นพื้นฐานของบทตัวแปรสุ่มและการแจกแจงความน่าจะเป็นที่ออกสอบบ่อยด้วย อย่าลืมฝึกให้แม่นด้วยนะครับ

ตัวอย่างโจทย์ A-Level ความน่าจะเป็น
ในการทอดลูกเต๋าเที่ยงตรงหนึ่งลูกสองครั้ง ความน่าจะเป็นที่ผลคูณของแต้มที่ขึ้นทั้งสองครั้งเป็นจำนวนเฉพาะ
มีค่าเท่ากับข้อใด
     1. 1/36      2. 1/18      3. 1/12      4. 1/6      5. 7/36

วิธีทำ

ทอดลูกเต๋า 1 ลูก 2 ครั้ง ผลลัพธ์แต่ละครั้งมี 6 แบบ

n(S) = 6 × 6 = 36
 
จำนวนเฉพาะ คือ จำนวนเต็มที่มากกว่า 1 และมีตัวหารบวกเพียง 1 กับตัวมันเอง
ถ้าแต้มทั้งสองครั้งมากกว่า 1 ผลคูณจะมีตัวประกอบสองตัวที่มากกว่า 1 จึงเป็นจำนวนประกอบ ไม่ใช่จำนวนเฉพาะ
ดังนั้นต้องมีลูกเต๋าลูกหนึ่งขึ้นแต้ม 1 และอีกลูกขึ้นแต้มที่เป็นจำนวนเฉพาะ คือ 2, 3 หรือ 5
แต้ม 1 ไม่ใช่จำนวนเฉพาะ จึงกรณี (1,1) ที่ผลคูณเป็น 1 ไม่นับ
 
  • ครั้งที่ 1 ขึ้น 1 ครั้งที่ 2 ขึ้นจำนวนเฉพาะ: (1,2), (1,3), (1,5) = 3 กรณี
  • ครั้งที่ 2 ขึ้น 1 ครั้งที่ 1 ขึ้นจำนวนเฉพาะ: (2,1), (3,1), (5,1) = 3 กรณี

สองกลุ่มไม่ซ้ำกัน

n(E) = 3 + 3 = 6
ความน่าจะเป็น                                                                         P(E) = n(E) / n(S)
                                                                                                          = 6/36 = 1/6

ตอบ ตัวเลือกที่ 4. 1/6

ตัวอย่างโจทย์ A-Level การเรียงสับเปลี่ยน
ในรายการเกมวัดดวง ผู้เข้าแข่งขันต้องเลือกรหัสซึ่งประกอบไปด้วยเลขโดดจำนวน 3 ตัว
(ที่ไม่จำเป็นต้องแตกต่างกัน) มาหนึ่งรหัส หลังจากนั้น พิธีกรให้ข้อมูลว่าผู้เข้าแข่งขันจะได้รับรางวัล
หากรหัสที่เลือกนี้มีเลขโดดที่เป็นจำนวนคี่และมีเลขโดดที่มากกว่า 3 จงหาความน่าจะเป็นที่ผู้เข้าแข่งขัน
จะได้รับรางวัล
     1. 0.181      2. 0.188      3. 0.300      4. 0.811      5. 0.819

วิธีทำ

รหัสเป็นเลขโดด 0-9 จำนวน 3 ตัว ซ้ำได้ และขึ้นต้นด้วย 0 ได้ ส่วนคำว่า “มีเลขโดดที่เป็นคี่และมีเลขโดดที่มากกว่า 3” ผมตีความว่ามีเลขคี่อย่างน้อย 1 ตัว และมีเลขที่มากกว่า 3 อย่างน้อย 1 ตัว โดยอาจเป็นเลขตัวเดียวกันได้ เช่น 555

ปริภูมิตัวอย่าง: n(S) = 10³ = 1,000

ให้

  • A = รหัสมีเลขคี่อย่างน้อย 1 ตัว (เลขคี่ คือ 1, 3, 5, 7, 9)
  • B = รหัสมีเลขที่มากกว่า 3 อย่างน้อย 1 ตัว (เลขที่มากกว่า 3 คือ 4, 5, 6, 7, 8, 9)

หา n(A ∩ B) ด้วยคอมพลีเมนต์

  • ไม่มีเลขคี่เลย (ใช้ได้ 0, 2, 4, 6, 8): n(A′) = 5³ = 125
  • ไม่มีเลขที่มากกว่า 3 เลย (ใช้ได้ 0, 1, 2, 3): n(B′) = 4³ = 64
  • ไม่มีทั้งสองอย่าง (ใช้ได้เฉพาะ 0, 2): n(A′ ∩ B′) = 2³ = 8

n(A ∩ B) = 1,000 − n(A′ ∪ B′)
= 1,000 − (125 + 64 − 8)
= 1,000 − 181 = 819

ความน่าจะเป็น: P = 819/1,000 = 0.819

ตอบ ตัวเลือกที่ 5. 0.819

คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับ
บทความน่าจะเป็น

บทความน่าจะเป็น ออกสอบ A-Level กี่ข้อ? 
ตอบ บทความน่าจะเป็น ออกสอบปีละประมาณ 1 ข้อ ครับ

เหตุการณ์ที่ไม่เกิดร่วมกัน กับเหตุการณ์อิสระ ต่างกันอย่างไร?
ตอบ เหตุการณ์ที่ไม่เกิดร่วมกัน คือ เกิดพร้อมกันไม่ได้ P(A ∩ B) = 0 ส่วนเหตุการณ์อิสระ คือ การเกิดของเหตุการณ์หนึ่งไม่กระทบอีกเหตุการณ์ P(A ∩ B) = P(A)P(B) เช่น ทอดเหรียญหนึ่งครั้ง “ขึ้นหัว” กับ “ขึ้นก้อย” ไม่เกิดร่วมกัน (P(A ∩ B) = 0) แต่ไม่อิสระ เพราะ (1/2)(1/2) = 1/4 ≠ 0 ครับ

โจทย์ที่ถามว่า “อย่างน้อย” ควรคิดอย่างไร?
ตอบ ให้ลองใช้คอมพลีเมนต์ก่อน คือ P(อย่างน้อย 1) = 1 − P(ไม่มีเลย) เพราะกรณี “ไม่มีเลย” มักมีกรณีเดียวหรือคำนวณง่ายกว่า เช่น ทอดเหรียญ 3 เหรียญ ได้หัวอย่างน้อย 1 เหรียญ = 1 − 1/8 = 7/8 ครับ

Video ตัวอย่างการสอน

คณิตศาสตร์ A-Level

5 Videos

ทีมสอน

เรียนสนุก ทำโจทย์คล่อง สอบให้ติด

: คอร์สแนะนำ :

SHARE:

กวดวิชาประดิษฐ์ปัญญา